مدار فرمان کنتاکتور یکی از پرکاربردترین مدارهای تابلو برق صنعتی به حساب می‌آید. این مدار وظیفه کنترل قطع و وصل تجهیزات قدرت مانند موتور، هیتر یا پمپ را برعهده دارد. کنتاکتور به‌عنوان یک کلید الکترومکانیکی عمل می‌کند و مدار فرمان، جریان پایین را برای تحریک آن فراهم می‌کند. در این مقاله به شرح نقشه مدار فرمان کنتاکتور و اصول مونتاژ تابلو برق می‌پردازیم.

معرفی دستگاه کنتاکتور

کنتاکتور یک کلید الکترومکانیکی کنترلی است که برای قطع و وصل جریان الکتریکی تجهیزات قدرتی مانند موتور، هیتر، پمپ یا بانک خازنی استفاده می‌شود. جریان عبوری از کنتاکتور می‌تواند بسیار بیشتر از جریان مدار فرمان است. جریان پایین مدار فرمان باعث تحریک بوبین کنتاکتور می‌شود و این بوبین جریان اصلی را قطع یا وصل می‌کند.

اجزاء اصلی مدار فرمان کنتاکتور

مدار فرمان کنتاکتور یک سیستم ساده اما حیاتی در تابلو برق صنعتی است که با استفاده از جریان پایین و جریان بالا، تجهیزات قدرت را کنترل می‌کند. این مدار به‌صورت خودنگهدار با کلید استارت و استاپ عمل می‌کند و امکان کنترل امن و مطمئن تجهیزات را فراهم می‌کند. برای درک بهتر عملکرد مدار فرمان کنتاکتور، نیاز به شناخت اجزاء تشکیل‌دهنده آن داریم که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم.

  • کلید استاپ: این کلید در مدار همیشه بسته است و مسیر جریان را به بوبین کنتاکتور وصل می‌کند. زمانی این کلید را بفشاریم، جریان بوبین قطع و دستگاه متوقف می‌شود.
  • کلید استارت: در حالت عادی باز است و تنها در زمان فشار، جریان را به بوبین می‌رساند.
  • بوبین کنتاکتور: بخش الکترومغناطیسی کنتاکتور است که با عبور جریان فعال می‌شود و تیغه‌های قدرت را می‌بندد.
  • تیغه کمکی: پس از وصل کنتاکتور، این تیغه بسته می‌شود و جریان را بعد از رها کردن کلید استارت، حفظ می‌کند.

شرح نقشه مدار فرمان کنتاکتور

مدار فرمان کنتاکتور در اصل وظیفه دارد تا با جریان پایین، جریان بالای تجهیزات قدرت را قطع و وصل کند. به طور کلی مدار فرمان کنتاکتور مانند یک سیستم هوشمند ساده عمل می‌کند که وظیفه پایش وضعیت خاموش و روشن و همچنین حفاظت تجهیزات در برابر خطاهای الکتریکی را برعهده دارد. با توجه به شکل زیر که نقشه مدار فرمان کنتاکتور را نشان می‌دهد، روند عملکرد مدار را شرح می‌دهیم.

نقشه مدار فرمان کنتاکتور
  • وضعیت آماده: در مرحله اول کنتاکتور خاموش است و مسیر جریان بوبین آن باز است. در نتیجه موتور متصل به کنتاکتور خاموش است.
  • فشار کلید استارت: با فشار کلید، مسیر جریان بوبین بسته می‌شود و جریان به کنتاکتور می‌رسد. درنتیجه میدان مغناطیسی آن فعال می‌شود. با فعال شدن بوبین، تیغه‌های قدرت کنتاکاور بسته شده و جریان اصلی به موتور منتقل می‌شود.
  • عملکرد خودنگهدار: پس از بستن تیغه‌های قدرت، یک تیغه کمکی NO بسته می‌شود و مسیر جریان بوبین را حفظ می‌کند. این قابلیت باعث می‌شود حتی پس از رها کردن کلید استارت، کنتاکتور همچنان فعال باقی بماند.
  • فشار کلید استاپ: کلید استاپ وظیفه قطع مدار را دارد، با فشار آن مسیر جریان بوبین باز شود و جریان به بوبین قطع می‌شود. درنتیجه بوبین دیگر میدان مغناطیسی تولید نمی‌کند و تیغه‌های قدرت کنتاکتور باز می‌شوند و موتور متصل به کنتاکتور متوقف می‌شود.
  • حفاظت مدار: معمولا یک رله حرارتی یا فیوز در مدار قرار دارد تا از تجهیزات در برابر اضافه جریان و اتصال کوتاه محافظت کند. همچنین در صورت افزایش بیش از حد جریان، رله حرارتی مدار را را باز کرده و کنتاکتور قطع می‌شود.