آموزش پلاک‌ خوانی کنتاکتور زیمنس

پلاک‌ خوانی کنتاکتور زیمنس یکی از مهارت‌های کلیدی برای هر فردی است که با سیستم‌های برق صنعتی یا تابلوهای کنترل سر و کار دارد. پلاک در واقع «شناسنامه فنی کنتاکتور» محسوب می‌شود و اطلاعات حیاتی مانند ولتاژ، جریان، نوع بار، توان مجاز و ولتاژ بوبین روی آن درج شده است. تفسیر صحیح این اطلاعات باعث انتخاب، نصب و نگهداری ایمن و دقیق کنتاکتور می‌شود.

ساختار کلی کنتاکتور زیمنس

کنتاکتور از دو مدار اصلی تشکیل شده است:

 مدار کنترل (Control Circuit)

این بخش انرژی لازم برای فعال‌ سازی بوبین یا کویل را تأمین می‌کند. با عبور جریان از کویل، میدان مغناطیسی ایجاد شده و تیغه‌ها به‌ صورت مکانیکی عمل می‌کنند. ولتاژ این مدار معمولاً پایین است، مانند 24V DC یا 230V AC.

 مدار قدرت (Power Circuit)

مداری که جریان‌های بالا (مثلاً موتور یا هیتر) از آن عبور می‌کنند. ورودی‌ها با L1، L2، L3 و خروجی‌ها با T1، T2، T3 مشخص می‌شوند.

نکته: در زمان خرید کنتاکتور، شناخت دقیق پلاک و پارامترهای فنی ضروری است تا از انتخاب اشتباه و مشکلات نصب جلوگیری شود.

 پارامترهای اصلی درج‌ شده روی پلاک

• کد فنی (Article Number): مشخص‌ کننده خانواده، سایز و ولتاژ بوبین است.
• Ue (ولتاژ نامی عملکرد): برای مثال، 400V AC یعنی کنتاکتور برای مدارهای 400 ولتی طراحی شده است.
• Ui و Uimp: مقاومت کنتاکتور در برابر نشت جریان یا ولتاژهای گذرا؛ مثلاً Ui=690V و Uimp=6kV.
• جریان نامی (Ie) و توان نامی: مقدار Ie جریان مجاز کنتاکتور است و در شرایط استاندارد تعریف می‌شود (مثلاً AC-3 برای کنترل موتورهای القایی قفسه‌ای).
  توان نامی معمولاً با kW یا HP نمایش داده می‌شود. برای نمونه، کنتاکتورهای زیمنس توان نامی را برای ولتاژهای مختلف مشخص می‌کنند؛ مثلاً یک مدل ممکن است برای 230V توان 5HP و برای 460V توان 10HP داشته باشد.

 تأثیر شرایط کاری و Duty Cycle

جریان نامی در شرایط استاندارد (محیط 40°C، تحریک معمولی) تعریف می‌شود. در شرایط واقعی:

• محیط گرم‌ تر ممکن است جریان مجاز را کاهش دهد.
• تعداد تحریک زیاد باعث افزایش دما و کاهش جریان مجاز می‌شود.
• در کاربردهای سنگین یا سری، بهتر است کنتاکتور با رتبه بالاتر انتخاب شود.

نتیجه: برای کاربردهای شدید یا محیط گرم، از ضریب ایمنی استفاده و کنتاکتور بزرگ‌ تری انتخاب کنید.

 بخش دوم آموزش پلاک‌ خوانی

در ادامه آموزش، به بررسی ولتاژ بوبین (Uc)، ترمینال‌ها و قطبیت‌ها، دسته‌ بندی استفاده و حفاظت حرارتی می‌پردازیم.

ولتاژ بوبین (Uc) و شناسایی نوع جریان

بوبین یا Coil بخشی از کنتاکتور است که با انرژی الکتریکی میدان مغناطیسی ایجاد می‌کند و تیغه‌ها را فعال می‌کند. مقدار Uc ولتاژی است که برای تحریک بوبین لازم است.

• AC: 230V AC یا علامت ~
• DC: 24V DC یا علامت ──

نکته مهم: اعمال ولتاژ AC به بوبین DC یا بالعکس موجب خرابی تجهیز می‌شود. همیشه نوع جریان را با اطلاعات روی پلاک تطبیق دهید.

ترمینال‌ها و قطبیت‌ها

• L1، L2، L3: ورودی فازها
• T1، T2، T3: خروجی به بار
• A1 و A2: پایه‌های بوبین؛ معمولاً در مدل‌های DC، A1 مثبت (+) و A2 منفی (−) است. اما این قاعده برای همه مدل‌ها ثابت نیست.
• 13-14 و 21-22: کنتاکت‌های کمکی (NO و NC) برای فرمان‌های کنترلی

دسته‌ بندی استفاده (Utilization Category) و حفاظت حرارتی

طبق استاندارد IEC 60947-4-1:

• AC-1: بارهای مقاومی مانند هیتر و روشنایی
• AC-2: موتورهای روتور سیم‌ پیچی
• AC-3: موتورهای القایی سه‌ فاز (پرکاربرد)
• AC-4: بارهای لحظه‌ای یا ترمزدار

کنتاکتور به‌ تنهایی نمی‌تواند از اضافه‌ جریان محافظت کند. استفاده از Thermal Overload Relay ضروری است:

• جریان بیش از حد را تشخیص داده و مدار را قطع می‌کند
• معمولاً برای موتورها در پیکربندی سه‌ فاز استفاده می‌شود
• باید مطابق جریان موتور تنظیم شود

 مثال عملی

کنتاکتور Siemens 3RT2026-1BB40:

پلاک دستگاه‌ها اطلاعات حیاتی درباره استانداردها، ولتاژ، توان، فیوز و شماره مدل ارائه می‌کند.

• بالا-چپ: لوگوها و تاییدیه‌ها مثل UL و CSA نشان می‌دهند دستگاه تست و تایید شده است.
• بالا-وسط: اطلاعات حفاظت و فیوز (مثلاً MAX RKS FUSE: 90 A) مشخص می‌کنند چه فیوز یا کلیدی مناسب است.
• وسط-راست: جدول ولتاژ و توان (Voltage / HP Table) حداکثر توان موتور در هر ولتاژ را نشان می‌دهد.
• پایین-وسط: شماره مدل و ولتاژ بوبین (مثلاً 3RT2026-1BB40 / DC 24V) برای جست‌ و جو در کاتالوگ ضروری است.
• پایین چپ/راست: هشدارها، محدوده دما، QR code و شماره قطعه یدکی درج می‌شوند.
• کنتاکت‌های کمکی: ممکن است مستقیم روی پلاک نیامده باشد، ولی از شماره مدل یا دیتاشیت قابل استنتاج است.

 نکات جامع برای انتخاب صحیح کنتاکتور زیمنس

• نوع بار را مشخص کنید (AC-1 برای روشنایی/هیتر، AC-3 برای موتورها)
• ولتاژ مدار قدرت را با Ue تطبیق دهید
• ولتاژ بوبین را با مدار کنترل تطبیق دهید و AC و DC را اشتباه نکنید
• جریان نامی (Ie) بزرگتر یا برابر جریان بار واقعی باشد
• شرایط محیطی (دما، تعداد تحریک) را در نظر بگیرید و در صورت لزوم رتبه بالاتری انتخاب کنید
• اصالت کنتاکتور را از فروشندگان معتبر تأیید کنید
• دفترچه راهنمای کنتاکتور زیمنس رو حتما مطالعه کنید
• حفاظت حرارتی مناسب نصب کنید، خصوصاً برای موتورها

تسلط بر مفاهیم Ue، Ie، Uc و AC-3، انتخاب و نصب کنتاکتور زیمنس را ایمن، اقتصادی و دقیق می‌کند. برای خرید کنتاکتور زیمنس اصل و باکیفیت می‌توانید روی تجربه و محصولات معتبر نیک صنعت حساب کنید و از مشاوره رایگان کارشناسان نیک صنعت برای انتخاب بهترین مدل بهره‌مند شوید.